Revolutie, nieuwe trend, wondermiddel? De opkomst van ‘neurocosmetica’ fascineert, maar is niet altijd even gemakkelijk te begrijpen. Aangezien de onderlinge verbondenheid tussen huid en hersenen centraal staat in hun formules, kan dit domein complex lijken en verwarring zaaien bij uw klanten. Voordelen, beperkingen, ethiek: na het artikel dat vorig jaar werd gepubliceerd, volgt hier een dossier om hoofdbrekens in de salon te voorkomen.
Tekst Catherine Malaise
De zoveelste trend die de schoonheidswereld ‘overweegt’? Net als de textielindustrie moet ook de cosmetica-industrie het verlangen naar nieuwigheid in stand houden. Denk maar aan de ‘slimme’ actieve bestanddelen, de lichte of omhullende texturen die plotseling ‘sensorisch’ en vervolgens ‘multisensorisch’ werden. Vroeger volstond het dat cosmetische verzorgingsproducten aangenaam waren om aan te brengen en te ruiken, zodat ze regelmatig en correct werden gebruikt, wat essentieel is voor een goede werking van de actieve bestanddelen. Cosmetologen hebben trouwens een officiële term bedacht voor deze poging om de tastzin en de reukzin te verleiden: ‘compliance’ (van het Latijnse werkwoord complacere, behagen). Van veranderende texturen en door parfumeurs gecreëerde geuren tot mooie, verleidelijke woorden: welzijn stond dus al duidelijk centraal.
Wat is dan het verschil?
Vandaag de dag zorgt de opkomst van neurocosmetica voor hightech huidverzorging! De geschiedenis van deze ultra-trendy verzorgingsproducten is echter niet helemaal nieuw. De naam verscheen eind jaren negentig voor het eerst in de schoonheidsindustrie en in 2000 werd een eerste definitie gegeven: “producten die, wanneer ze op de huid worden aangebracht, een werking hebben op het zenuwstelsel van de huid of de neuromediatoren van de huid, waardoor ze de reactie van de hersenen beïnvloeden”, vatte professor Laurent Misery, huidig hoofd van de afdeling dermatologie van het CHRU in Brest (Frankrijk), samen. Voordat neurocosmetica het speerpunt van verzorgingslijnen werd, was de directe werking ervan op de opperhuid regelmatig onderwerp van wetenschappelijke conferenties en congressen.
Van mode naar werkingsmechanisme
We weten nu dat de huid voortdurend in contact staat met de hersenen via het volledige zenuwstelsel: 800.000 zenuwuiteinden, 11 meter zenuwen en ongeveer 200 sensorische receptoren per cm²! Deze “communicatie” vindt zijn oorsprong in de gemeenschappelijke embryonale oorsprong (het ectoderm) van de huid en de hersenen. Het feit dat ze tijdens de eerste stadia van het leven in de baarmoeder naaste buren waren, vergeet men niet snel.
De strategie van ‘neuro-actieve stoffen’ bestaat erin om elke actor van het huidzenuwstelsel te beïnvloeden om zo de boodschappen die naar de hersenen worden gestuurd te beïnvloeden. De formuleerders v n richten zich op ingrediënten die analoog zijn aan de neurotransmitters die deze boodschappen overbrengen. De hersenen sturen op hun beurt signalen naar het huidzenuwstelsel om een kalmerend of stimulerend effect teweeg te brengen, de gevoeligheid van de huid te verminderen, irritaties als gevolg van stress en/of vermoeidheid te verminderen, ontstekingsreacties te remmen, de genezing op gang te brengen of de hydratatie van de opperhuid te verbeteren. Neuroactieve stoffen spelen dus een essentiële rol in het evenwicht van de huid. En meer nog, als ze affiniteit hebben met gespecialiseerde neurotransmitters (welzijn, stevigheid, enz.).
*Het Serience Night Serum van Environ bestrijdt een doffe teint als gevolg van stress en spierspanningen, terwijl de nachtgelcrème Sound Sleep Cocoon van Dermalogica neuroparfums (etherische oliën) bevat die helpen om te ontspannen.
Klik HIER voor de INCI-lijst!
Om in aanmerking te komen voor de lijst van neuroactieve stoffen, moet een ingrediënt in staat zijn om de afgifte van neurotransmitters te stimuleren, hun effecten te verbeteren en de ontvangst van hun gecodeerde boodschappen te optimaliseren. Deze stoffen bestaan uit een korte keten van aminozuren en werken als hormonen of eenvoudige boodschappers, maar hebben gemeen dat ze peptiden zijn. Het menselijk lichaam kan er meer dan honderd onderscheiden dankzij de intense samenwerking tussen zenuwvezels, huidcellen (keratinocyten, melanocyten, fibroblasten, enz.) en immuuncellen. Er bestaan bijvoorbeeld vasodilaterende neuropeptiden die de bloedcirculatie reguleren…
De laboratoria van de grote producenten van actieve stoffen (Alcimed, Givaudan, Codif, Clariant) zijn al enige tijd bezig met het lanceren van neuroactieve stoffen die beschikbaar worden gesteld aan cosmeticamerken.
- extract van ashitaba (Japanse plant): verbetert de overdracht van zenuwsignalen
- microalgen: verzachten ontstekingsprocessen, werken in op het huidmicrobioom en verbeteren zo het humeur
- zeanemonengif: verlicht het ongemak van de gevoelige en reactieve huid
- Neurogard: bestrijdt veroudering en rimpels door een optimale communicatie tussen de sensorische zenuwen en fibroblasten te behouden
- Scutellaria: stimuleert β-endorfines voor een onmiddellijk gevoel van welzijn
- Wilde of rode indigo: Neurophroline of Bétaphroline, het actieve bestanddeel van deze tropische plant verlaagt het cortisolgehalte, maakt endorfines vrij en werkt in op de enzymen die betrokken zijn bij de vetverbranding
- adaptogene planten, Timutpeper, malachiet-extract, cannabidiol (CBD), enz.
Elk jaar worden er ingrediënten van plantaardige, synthetische of biotechnologische oorsprong toegevoegd aan het register van neuroactieve stoffen. Twee zeer bekende stoffen hadden er meteen in kunnen staan:
- menthol: het ‘simpele’ menthol is al een neuroactieve stof! Het misleidt een specifieke warmtegevoelige receptor en zorgt voor een aangenaam koud gevoel, zonder dat de huidtemperatuur daalt.
- Argireline “Botox-like”: dit peptide, dat al sinds de jaren 90 bekend is in de cosmetica-industrie, bootst de gladmakende werking van botulinetoxine op expressierimpels na. Het vertraagt de afgifte van neurotransmitters en blokkeert de overdracht van zenuwsignalen naar de gezichtsspieren.
Soms verkeerd begrepen claims
“Vreugde in een potje crème, sereniteit in een flesje”, dat is wat een slecht geïnformeerde klant verwacht, die het risico loopt teleurgesteld te zijn in haar aankoop! Ondanks twee decennia van onderzoek op dit gebied blijft voorzichtigheid geboden. Het aanbrengen van een neurocosmetisch product is niet hetzelfde als een zachte infusie van antidepressiva: de voordelen van de actieve bestanddelen blijven vooral beperkt tot de huid. Als de beweerde doeltreffendheid verband houdt met de afgifte van “welzijnsmoleculen” (endorfines, oxytocine, serotonine, dopamine ), zal het cellulaire nirvana voldoende zijn om microspanningen te verminderen, de huidregeneratie te bevorderen en de zichtbare tekenen van stress te verminderen. Dat is toch al heel wat, niet?
Midden in het (neuro)debat…
In de medische wereld gaan er stemmen op die erop wijzen dat effecten op de hersenen volledig in strijd zijn met de regelgeving voor cosmetische producten, die uitsluitend op de huid mogen inwerken. Het suggereren van een werking op de psyche en cortisol (het hormoon dat verantwoordelijk is voor het verzwakken van de huidbarrière) of het spreken over een parfum dat “de stemming beïnvloedt” zou een “verontrustende trend” zijn. Volgens een persbericht dat in 2024 werd gepubliceerd door de Psyderm-groep van de Franse Vereniging voor Dermatologie, zouden deze producten dan moeten worden gelijkgesteld met drugs of misleidende reclame. Experts in dermatologie of neuro-merken: wie gaat er volgens u iets te ver met die tube crème? Hoewel er ethische grenzen moeten worden gesteld aan een opkomend aspect van de esthetica, erkennen wetenschappers niettemin dat neurocosmetica het welzijn verbetert, vanwege de nauwe band tussen de huid en het zenuwstelsel. Gelukkig verhindert een biologische barrière het door sommige wetenschappers geschetste scenario van hersenherprogrammering: de ‘neuro’-actieve stoffen kunnen de bloed-hersenbarrière die de hersenen beschermt niet passeren. Het debat is gesloten!
Een geval van ‘neuro-marketing’
“Ik heb net in de bijsluiter van een anti-agingcrème voor de huid ontdekt dat de huid neuronen heeft. Door neuroveroudering tegen te gaan, zou ik rimpels tijdens de menopauze kunnen voorkomen”, zegt een verbaasde klant. Wat, neuronen, zoals de “kleine grijze cellen” die Hercule Poirot gebruikt om onderzoek te doen in de detectiveverhalen van Agatha Christie? Hoewel de huid, als spiegel van emotionele toestanden, kan worden omschreven als een “tweede brein”, is de uitdrukking “huidneuronen” op zijn zachtst gezegd overdreven. Dubbelzinnig. Neuronen zijn de basiseenheden van de hersenen die verband houden met redeneren, intelligentie en geheugen! Hoewel de beroemde detective ze intensief laat werken tijdens het oplossen van raadsels, beschikt de huid uiteraard niet over denkende cellen. De zenuwuiteinden van de opperhuid ‘huidneuronen’ noemen, heeft echter het voordeel dat de aandacht wordt gevestigd op hun weinig bekende rol. Dit netwerk van zenuwvezels blijkt namelijk de basis te zijn voor de activering van essentiële fysiologische functies: wondgenezing, regulering van ontstekingen, enz. Neurocosmetische verzorgingsmerken streven ernaar het ecosysteem te beschermen met extracten van wakame- en bruine algen, CBD- en Pinosylvin-complexen, zoals bij I.D. Swiss Botanicals.
Neurocosmetica zijn of niet zijn?
Dat is de vraag… waarop alleen de neurowetenschappen een objectief antwoord kunnen geven, via een reeks complexe en dure tests die worden uitgevoerd door analyse- en testlaboratoria.
Wat zijn ‘neurowetenschappen’? Een relatief recente wetenschappelijke discipline, in vergelijking met psychologie of biologie. Ze ontstond eind jaren 1970 om alles te onderzoeken wat te maken heeft met de werking van de hersenen en de processen van ‘cognitieve functies’: perceptie, taal, motoriek, aandacht, geheugen. De expertise van de neurowetenschappen kan innovatieve oplossingen bieden om alle aspecten van het dagelijks leven te verbeteren: vervoer, gezondheid, onderwijs, communicatie, enz. Ook de schoonheidsindustrie maakt er veel gebruik van, aanvankelijk om de doeltreffendheid van formules op de parameters van de huid (hydratatie, elasticiteit, glans) te controleren, en steeds meer om de verbanden tussen het zenuwstelsel en de hersenen te bestuderen. Namelijk hoe en in welke mate actieve bestanddelen, texturen, geuren en handelingen van een cosmetisch product de zintuiglijke waarneming, de stemming en het gedrag beïnvloeden.
Meer dan vragenlijsten en een microscoop…
De apparatuur voor deze zintuiglijke wetenschap is indrukwekkend. Cosmetische evaluatie gaat veel verder dan het valideren van vragenlijsten die worden voorgelegd aan ‘naïeve’ en ‘deskundige’ panels. Er zijn biofeedbackapparaten nodig die de hersenactiviteit meten die verband houdt met tast, reuk, zicht en zelfs smaak. Apparatuur voor oculometrie en pupillometrie (sensaties beïnvloeden het gedrag van de ogen). Instrumenten voor de analyse van micro-uitdrukkingen van het gezicht en de lichaamshoud . Speekselmonsters om het cortisolgehalte (stresshormoon) en het serotoninegehalte (zelfvertrouwenshormoon) te meten na een onaangename of aangename toepassing. Apparatuur voor elektro-encefalografie en magnetische resonantiebeeldvorming (MRI). 3D-beeldtechnologieën door middel van positronemissie om de hartslag, zweetvorming, de pH-waarde van de huid en het vochtgehalte te observeren. Kortom, er is niet één enkele methode om de componenten van emoties wetenschappelijk te objectiveren en de claims van een neurocosmetisch product op betrouwbare wijze te garanderen.
Goed om te weten: neurowetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat gevoelens van plezier een invloed hebben op de natuurlijke beschermende functies van de huid en haar vermogen om zich te verdedigen tegen externe agressies.
Cocorico: in België hebben we een kampioen op het gebied van neurale analyse en een pionier in het onderzoeken van onbewuste beslissingen, het bedrijf Brain Impact Neurosciences. Dankzij MRI en AI kan deze Waalse scale-up het gedrag van consumenten van cosmeticaproducten voorspellen. Het bedrijf werd bekroond op de laatste internationale beurs Cosmetic 360 in Parijs!
Als we het ook over ‘psychocosmetica’ hebben
Dit nieuwe woord verwijst naar merken die niet noodzakelijkerwijs het label ‘neurocosmetica’ gebruiken, maar wel het verstandige idee hebben om een dosis zintuiglijke gelukzaligheid te combineren met de voordelen van hun huidverzorgingsproducten voor de huid. Yon-Ka, Sothys, Payot, Absolution en Phytomer blinken hierin uit, evenals Maria Galland Paris, waarvan het assortiment Source d’Energie gebruikmaakt van een geurtechnologie die ‘Mood-Boosting’ wordt genoemd om te helpen het emotionele evenwicht te herstellen in tijden van stress of vermoeidheid. Elk schoonheidsproduct, inclusief make-up, zou kunnen worden aangeprezen als een psychokosmetisch product. Dagelijks gebruik ervan verbetert namelijk het zelfvertrouwen en zorgt voor ontspanning tijdens ‘me time’. Wat betreft de huidige aandacht voor neurocosmetische verzorgingsproducten, kunnen we alleen maar dankbaar zijn dat deze een holistische visie op schoonheid benadrukken, waarbij huid- en lichaamsverzorging bijdragen aan het evenwicht en de rust van de geest. En dat levert nog een leuke bonus op: meer en terugkerende verkopen in schoonheidssalons…
